925 сорьцийн мөнгөн эдлэл яагаад харалдгийг ярья гэвэл хамгийн түрүүнд “хуурамч уу?” гэсэн асуулт гарч ирдэг. Гэтэл үнэндээ эсрэгээрээ, 925 сорьцийн мөнгө харлах гэдэг нь жинхэнэ мөнгө байгаагийн нотолгоо юм. Ердөө л химийн маш энгийн урвалын үр дүн байдаг.
925 гэдэг нь 92.5% цэвэр мөнгө, 7.5% нь ихэвчлэн зэсийн хайлш учраас агаар, хүхэртэй хий, чийг, хөлс, химийн бодистой урвалдаж гадарга дээрээ мөнгөн сульфид гэх хар хүрэн нимгэн давхарга үүсгэдэг. Энэ давхаргыг бид нүдээрээ “харлалаа” гэж харж байгаа юм.
Хамгийн сонирхолтой нь, хүмүүсийн эсрэгээр ойлгодог нэг зүйл бол “зүүгээгүй байхад илүү хурдан “бор саарал, хиртсэн юм шиг болчихлоо” гэдэг гомдол. Юу болдог вэ гэхээр зүүгээд явж байхад чиний арьсны байгалийн тос, бага зэргийн үрэлт нь мөнгийг зөөлөн зүлгэж, гадаргын тоос, тунгалаг нимгэн урвалыг арчиж өгч байдаг. Тиймээс өдөр бүр зүүж байвал агаарт байнга чөлөөтэй байхаас арай удаан харлана, бүр зарим тохиолдолд арьсны тос нь өөрөө бага зэрэг “polish” хийгээд өгчихдөг гэж үнэт эдлэлийн мэргэжилтнүүд үздэг. Шургуулганд, ээмэгний тавиур дээр, эсвэл ванны өрөөнд задгай орхивол чийг, агаартай удаан, тасралтгүй харьцсаар байгаад гадарга нь илүү хурдан, илүү ширүүн харагдах байдлаар харална.
“Харлалаа” гэдэг нь яг юу гэсэн үг вэ, хар будгаар бүрсэн юм шиг жигд болчихдог уу гэж асуувал үгүй. Жинхэнэ 925 мөнгө харлахдаа эхлээд өнгө нь гялбаагаа алдаж бүдэг сүүн саарал болно, дараа нь зарим хэсгээрээ хүрэн саарал, зарим хэсэгтээ бараан, гялгар биш мат мэт бүтэцтэй болж, зарим өнцөг буланд хар судал, толбо шиг харагдана. Хууларсан юм шиг харагддаг нь яг тэр мөнгөн сульфидын давхарга хэсэг хэсгээрээ зузаарч, зарим хэсэг нь нимгэрсэнээс болж гадарга нь жигд биш, “бор толбо, саарал, хар” холилдсон мэт болдогтой холбоотой. Хуурамч, бүр метал бүрхүүлтэй зүйл бол ихэвчлэн нэг дор томоор халцралт өгч, доороос нь өөр өнгийн металл ил гарч ирдэг. Харин 925 сорьцийн мөнгөний “харлалт” нь гадаргын өнгөнд л тоглож, сайтар цэвэрлэсний дараа анхны гялбаа эргээд гарч ирнэ.
Одоо хамгийн гол асуулт руу оръё: “Тэгвэл ийм харласан мөнгийг яг яаж цэвэрлэвэл гоё болох вэ?”
Нэгдүгээр алхам бол энгийн, зөөлөн арчилгаа. Хэрвээ харлалт нь гүн биш, зүгээр л бүдэг сүүдэртэй мэт болбол зөөлөн, утас гарахгүй даавуу (мөнгөний тусгай polish даавуу байвал бүр сайн) ашиглаад цагираг, ээмэг, зүүлтээ зөөлөн үрж арчаад үз. Ихэнх тохиолдолд гадаргын тэр нимгэн давхарга л байх тул даавуу өөрөө бага зэрэг өнгөлөгч бодистой байхад гялбаа дахин гарч ирдэг.
Хоёрдугаар алхам – гэрийн нөхцөлд хийж болох зөөлөн цэвэрлэгээ. Бүлээн усанд жаахан зөөлөн саван (үрчийлгэдэг угаагч биш, энгийн, үнэртэн багатай шингэн саван байхад хангалттай) хийж уусмагаа бэлдэнэ. Мөнгө эдлэлээ богино хугацаанд дүрээд, маш зөөлөн сойз (жижиг хүүхдийн шүдний сойз шиг) ашиглан хэт даралтгүй сойздоод, дараа нь цэвэр усаар сайн зайлж, маш сайн хатаана. Энэ үед анхаарах зүйл нь: мөнгийг усанд олон цаг байлгахгүй, сойздохдоо чулуу, сувд, шигтгээнд хэт их даралт өгөхгүй байх.
Гуравдугаар алхам – хүмүүсийн их сонирхдог “мөнгө цэвэрлэгч уусмал” буюу silver dip. Энэ бол илүү хүчтэй, химийн урвал дээр суурилсан арга. Ийм уусмал ихэвчлэн thiourea, эсвэл мөнгөн сульфидыг хурдан задладаг бодис агуулдаг бөгөөд мөнгөн дээр үүссэн хар сульфидын давхаргыг толбо шигээр биш бүр химийн урвалаар салгаж, мөнгийг буцааж ил гаргадаг.
Давуу тал нь: маш хурдан, хэдхэн секундийн дотор бараг шинэ шиг болгож чадна. Гэхдээ яг энэ хурдан, хүчтэй үйлчлэл нь бас эрсдэлтэй. Acidified thiourea төрлийн хүчтэй уусмалд удаан байлгавал мөнгөн эдлэлийн гадарга гүн давхарга руугаа орж, зэсийн агууламжийг хэт их уусгаж, гадаргыг жигд бус болгож, урт хугацаанд металлыг сулруулах эрсдэлтэй гэдгийг анхаараарай.
Тиймээс мөнгө цэвэрлэгч уусмал ашиглахдаа дараахыг анхаарвал сайн.
Эхлээд зааврыг маш сайн уншиж, идэвхтэй хэсэг нь хэдэн секунд байлгахыг зөвлөж байгааг дагах, ихэнх мэргэжлийн брэндүүд “зөвхөн богино хугацаанд түрхэж, дараа нь усаар сайн зайл” гэж зөвлөдөг.
Уусмалд дүрэхдээ гартаа бээлий өмсөх, ажлын гадаргаа хамгаалах, сайтар агааржуулалттай газар хэрэглэх нь чиний эрүүл мэндэд чухал. Цэвэрлэгээ хийж дуусаад мөнгөн эдлэлээ маш сайн усаар зайлаад, дахин зөөлөн даавуугаар бүрэн хатаах хэрэгтэй. Хэзээ ч мөнгө цэвэрлэгч уусмалыг өдөр бүр, хэт олон удаа ашиглах хэрэггүй, харин гүн харласан, энгийн полиш даавуу, савантай усаар гарахгүй болсон үед л “онцгой тусламж” болгон ашиглавал тохиромжтой.
“Харласан нь хуурамч гэсэн үг үү?” гэдэг асуултад маш товч хариулбал: үгүй. Жинхэнэ 925 мөнгө байгалийн агаар, хүхэр, чийгтэй урвалдаад гадарга дээрээ мөнгөн сульфидын давхарга үүсгэж, гялалзсан цагаан бус, саарал, хүрэн саарал, хар, заримдаа ногоовтор туяатай болгож харагдуулдаг. Харин хуурамч, бүр никель, төмөр, зэсийг гадна талд нь мөнгөн өнгөт бүрээсээр бүрсэн зүйлс харлахдаа бүрхүүл хэсэгчлэн хууларч, цаанаас нь огт өөр өнгийн металл ил гарах, эсвэл өнгө нь жигд бус шар, ногоон, улбар шар мэт болж өөрчлөгдөх нь түгээмэл. 925 тэмдэгтэй хэрнээ огт өөр түвшний, зэвэрсэн мэт, зүс нь цоорсон байдалтай байвал чанаргүй хайлш, буруу бүрээс, бүр хуурамч байх магадлалтай, ийм тохиолдолд мэргэжлийн үнэт эдлэлийн газар шинжлүүлбэл илүү найдвартай.
Одоо сувдан мөнгөн гоёл дээр тусгайлан ярья, энэ бол маш эмзэг сэдэв. Мөнгө харлачихлаа гээд сувдан ээмэг, сувдан зүүлтээ бүхэлд нь мөнгө цэвэрлэгч уусмалд хийчихвэл сувдаараа маш хатуу хохирол амсах эрсдэлтэй. Сувд нь кальцийн карбонат, органик бүтэцтэй учраас хүчиллэг уусмал, хүчтэй химийн бодист маш мэдрэмтгий; thiourea суурьтай уусмал, хүчтэй хүчил нь сувдын гадарга, гялбааг идэж, өнгийг нь бүдгэрүүлж, гадаргыг ширүүн болгож, бүр цууралт өгч болдог. Тиймээс сувдтай мөнгөн эдлэлд silver dip, ультрасоник, уураар цэвэрлэгч зэрэг хүчтэй аргыг ерөөсөө ашиглахгүй байх нь хамгийн аюулгүй. Хэрэв зайлшгүй мөнгөн хэсэг их харлачихсан бол сувдыг бүхэлд нь уусмалд дүрэхээс илүүтэй мөнгөн хэсгийн үзүүр л уусмалд хүрэхээр маш богино хугацаанд дүрж, сувдыг уусмалд хүргэхгүйгээр, эсвэл мөнгөн хэсгийг сувдаас салгаж байгаад тусад нь цэвэрлээд буцааж суулгах мэргэжлийн арга л илүү зохимжтой.
Сувдан хэсгийг өдөр тутам цэвэрлэхдээ угааж норгох бус, зөөлөн, бага зэрэг чийгтэй даавуугаар (зөөлөн савантай бүлээн усанд дүрж шахсан даавуу) нэг бүрчлэн арчиж, дараа нь цэвэр усаар чийглэсэн даавуугаар дахин зөөлөн арчаад, хамгийн сүүлд хуурай даавуугаар хатааж өгөхөд хангалттай. Сувдтай гоёлоо усанд удаан дэвтээх, савантай усанд живүүлэх, халуун усанд хийх, химийн бодистой шууд хүргэх нь ерөөсөө зохихгүй.
Эцэст нь “яаж хадгалбал удаан харлуулахгүй байлгах вэ?” гэдэг хэсэг хамгийн практик. Нэгдүгээрт, мөнгөн эдлэлээ угаалгын өрөө, чийгтэй орчинд хадгалахгүй байх, чийгтэй агаарт хүхэр, давс, чийг гурвуул нийлээд маш хурдан урвал явуулдаг.
Хоёрдугаарт, зүүгээгүй үедээ агаар нэвтрэхгүй жижиг зип уутанд, боломжоороо anti-tarnish даавуу, карт, silica gel зэрэг чийг шингээгчтэй хамт хадгалбал маш удаан шинэ мэт хэвээр байна.
Гуравдугаарт, парфюм, үсний лак, тосоо түрхсэний дараа гоёлоо зүүх, тайлж авахдаа мөнгөн эдлэлээ хамгийн сүүлд тайлж, хамгийн эхэнд зүүх зуршилтай бол.
Дөрөвдүгээрт, сул тавиур дээр бус, дор нь зөөлөвчтэй, зураас үүсгэхгүй хайрцагт тус тусад нь хадгалах нь зураас, механик гэмтлээс хамгаална. Сувдтай гоёлыг хуванцар уутанд агааргүй байлгах нь зохимжгүй, сувд “амьсгалж” байх хэрэгтэй тул зөөлөн даавуун уутанд хадгалах нь илүү дээр.
Товчхондоо, 925 сорьцийн мөнгөний харалтыг хараад “хуурамч юм уу?” гэж цочих биш, “өө, миний мөнгө байгалийнхаа дагуу урвалд орчихжээ, одоо жаахан арчилгаа өгөх цаг болж” гэж ойлгож сурвал илүү тайван, мэдлэгтэй хэрэглэгч болно. Харласан нь металлыг сүйтгэсэн биш, гадарга дээрх нимгэн давхарга л тул зөөлөн даавуу, савантай ус, шаардлагатай үед зөв ашигласан мөнгө цэвэрлэгч уусмалын тусламжтайгаар анхны гялбаа нь буцаад ирдэг. Харин сувдан гоёл дээрээ арай илүү хайртай байж, сильвер дип-ээс хол байлгаж, зөв арчилж чадвал мөнгөнийх нь гялбаа, сувдын нь нам гүм гэрэл хоёр олон жил хамтдаа байна.
ОМИ